Xét xử sơ thẩm là cấp xét xử đầu tiên, có vị trí và vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Khi xét xử sơ thẩm nếu có sai lầm, thiếu sót hoặc có vi phạm pháp luật đều không bảo vệ được công lý, không đảm bảo được quyền con người, quyền công dân. Để có cơ chế ngăn ngừa, hạn chế và loại trừ, xử lý vi phạm, Điều 23 BLTTHS năm 2003 đã quy định VKSND các cấp được quyền kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS. Như vậy, kiểm sát xét xử là hoạt động của VKS do luật định nhằm mục đích bảo quyền công dân, quyền con người. Trong giai đoạn xét xử VAHS, khi tham gia phiên tòa ở tất cả các thủ tục xét xử, KSV đồng thời thực hiện hai chức năng là thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử. Việc thực hiện chức năng kiểm sát xét xử VAHS nhằm đảm bảo việc xét xử nghiêm minh đúng pháp luật, đảm bảo quyền công dân, quyền con người. Không một cơ quan nào có thể thay thế được VKS để truy tố người phạm tội trước pháp luật và có trách nhiệm bảo đảm cho việc xét xử của TA được đúng pháp luật.

Tham khảo thêm các bài viết sau:
+ viết luận văn thạc sĩ
+ nhận làm bài assignment
+ dịch vụ viết essay

Để bảo đảm quyền con người trong giai đoạn xét xử VAHS theo thủ tục sơ thẩm, VKS phải kiểm sát hoạt động xét xử nhằm bảo vệ pháp luật, bảo vệ Nhà nước, bảo vệ chế độ nhưng đồng thời phải bảo đảm được quyền con người của những người tham gia tố tụng. VKS phải bảo đảm được quyền của bị cáo và những người tham gia tố tụng khác như: quyền được nhận các quyết định tố tụng; được biết kết quả điều tra; được đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng; được nhờ người bào chữa; được đưa ra tài liệu và các chứng cứ khác để bảo vệ mình; được xét xử đúng thẩm quyền, đúng thời hạn luật định và quy định của pháp luật; được kháng cáo, được khiếu nại, tố cáo; được tranh tụng… VKS khi kiểm sát phải bảo đảm cho quyền con người của người tham gia tố tụng có quyền lợi liên quan đến vụ án và người tham gia tố tụng theo nghĩa vụ pháp lý được TA thực hiện kịp thời, nghiêm chỉnh, có căn cứ và đúng pháp luật.

Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử của Tòa án… Khi thực hiện chức năng này, Viện kiểm sát có quyền yêu cầu, kiến nghị Tòa án chấm dứt và khắc phục vi phạm; kháng nghị các bản án, quyết định của Tòa án có sai lầm, vi phạm pháp luật để Tòa án cấp trên xem xét lại vụ án theo các trình tự phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm [28, tr. 176].

Ở thủ tục xét xử sơ thẩm, bằng hoạt động kiểm sát xét xử bao gồm các hoạt động kiểm sát chuẩn bị xét xử sơ thẩm, xét xử tại phiên tòa và sau khi kết thúc phiên tòa. Giai đoạn chuẩn bị xét xử của TA là bước khởi đầu, chuẩn bị các tiền đề, điều kiện cho việc xét xử tại phiên tòa. Để bảo đảm quyền con người ở thủ tục chuẩn bị xét xử sơ thẩm, VKS phải kiểm sát để bảo đảm quyền con người của bị cáo và những người tham gia tố tụng khác như, bảo đảm quyền được xét xử đúng thẩm quyền, quyền được xét xử đúng thời hạn luật định, quyền được nhờ người bào chữa. Việc đưa vụ án ra xét xử không đúng thời hạn theo quy định của BLTTHS hoặc áp dụng biện pháp ngăn chặn không đúng đều là hành vi vi phạm pháp luật TTHS và xâm phạm đến quyền của bị cáo và những người tham gia tố tụng khác. Kiểm sát hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm là kiểm sát một phần của thủ tục xét xử sơ thẩm, bắt đầu từ khi TA thụ lý vụ án và kết thúc khi vụ án được đưa ra xét xử tại phiên tòa. Hoạt động kiểm sát chuẩn bị xét xử sơ thẩm VAHS có đối tượng là việc tuân theo pháp luật của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng trong giai đoạn chuẩn bị xét xử. Trong giai đoạn này, KSV phải kiểm sát thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, kiểm sát việc gửi các các quyết định trên cho bị cáo và những người liên quan đúng thời hạn quy định tại Điều 182 BLTTHS. Đồng thời, kiểm sát việc Thẩm phán được phân công xét xử vụ án đó ra một trong các quyết định: quyết định đưa vụ án ra xét xử; quyết định trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung; quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án nhằm bảo đảm các quyết định trên được ban hành trong thời hạn luật định, có căn cứ định theo khoản 2 Điều 176 BLTTHS. Việc Thẩm phán được phân công xét xử có hành vi và ra bất kỳ quyết định nào trái pháp luật đều ảnh hưởng đến quyền con người, làm cho vụ án giải quyết kéo dài, bị cáo và người liên quan không được nhận hoặc nhận các quyết định của TA chậm sẽ ảnh hưởng đến sự chủ động, quyền nhanh chóng tiếp cận trợ giúp pháp lý của họ…

Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, TA có quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế tố tụng (như áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ biện pháp ngăn chặn). Ở thủ tục này, Chánh án, Phó Chánh án, Thẩm phán được phân công chủ toạ phiên toà có quyền áp dụng, thay đổi hoặc huỷ bỏ biện pháp ngăn chặn được quy định tại Điều 177 BLTTHS mà không cần có sự phê chuẩn của VKS. Để bảo đảm quyền con người ở trường hợp áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ biện pháp ngăn chặn, KSV phải kiểm sát được thẩm quyền áp dụng, thay đổi hoặc huỷ bỏ biện pháp tạm giam do Chánh án, Phó Chánh án quyết định, còn các trường hợp khác do Thẩm phán được phân công chủ toạ phiên toà quyết định; thời hạn tạm giam để chuẩn bị xét xử không được quá thời hạn chuẩn bị xét xử quy định tại Điều 176 BLTTHS. Ngoài ra, kiểm sát việc TA giao quyết định trên cho bị can, bị cáo, trại tạm giam nơi bị can, bị cáo để bảo đảm quyền con người của họ không bị vi phạm.

Quyết định đưa vụ án ra xét xử của TA phải nêu rõ thành phần HĐXX; thời gian, địa điểm mở phiên toà; tội danh và điều khoản của BLHS mà VKS áp dụng đối với bị cáo; sự tham gia của người bảo chữa; người giám hộ cho người chưa thành niên; những người được triệu tập đến phiên toà và những nội dung khác được quy định tại Điều 178 BLTTHS. Để bảo đảm đúng pháp luật ở quyết định đưa vụ án ra xét xử nhằm bảo đảm quyền con người, KSV phải kiểm sát chặt chẽ các nội dung trên kịp thời phát hiện sai sót, vi phạm pháp luật để yêu cầu Thẩm phán khắc phục nhanh chóng. Ngoài việc kiểm sát nội dung và thời hạn Thẩm phán ra quyết định đưa vụ án ra xét xử theo quy định của pháp luật, thì cần kiểm sát việc giao quyết định này cho bị cáo, người đại diện hợp pháp của họ và người bào chữa chậm nhất là 10 ngày trước khi mở phiên tòa. Những hoạt động này, nhằm đảm bảo quyền của bị cáo như: quyền được biết mình bị xét xử về tội gì; quyền được xét xử đúng thời hạn luật định; quyền được bào chữa, tham gia bào chữa; quyền được đề nghị triệu tập người làm chứng, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự nếu trong quyết định đưa vụ án ra xét xử không có hoặc chưa đầy đủ; quyền được bảo đảm chuẩn bị xét xử của những người tham gia tố tụng đối với các vấn đề có liên quan đến họ. Khi kiểm sát phát hiện thấy nội dung quyết định đưa vụ án ra xét xử chưa đầy đủ hoặc chưa đúng thì VKS phải kiến nghị kịp thời với TA để khắc phục.

Trường hợp, Thẩm phán được phân công chủ toạ phiên toà ra quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung. VKS phải kiểm sát thẩm quyền, thời hạn, yêu cầu và các căn cứ trả hồ sơ theo quy định tại khoản 1 Điều 179 BLTTHS, để tránh lạm dụng hoặc thiếu căn cứ pháp luật khi trả hồ sơ để điều tra bổ sung dẫn đến kéo dài thời gian giải quyết án, tác động tiêu cực đến quyền của bị cáo và những người tham gia tố tụng khác. Để bảo đảm quyền con người trong hoạt động chuẩn bị xét xử của TA, KSV kiểm sát thẩm quyền, tính có căn cứ, thời hạn ban hành quyết định tạm đình chỉ hoặc đình chỉ vụ án theo quy định tại Điều 160, Điều 164, Điều 180 BLTTHS.

Phiên tòa xét xử sơ thẩm là trung tâm của TTHS, tại phiên tòa xét xử sơ thẩm hình sự, KSV ngoài nhiệm vụ thực hành quyền công tố còn thực hiện nhiệm vụ kiểm sát hoạt động xét xử của TA, người tham gia tố tụng với mục đích đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và công minh, quyền con người được bảo đảm trong quá trình xét xử. “Tại phiên tòa, Kiểm sát viên thực hiện kiểm sát mọi diễn biến của phiên tòa, nhất là việc thực hiện các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự của Hội đồng xét xử… Kiểm sát viên kiểm sát chặt chẽ quá trình xét hỏi, trình tự xét hỏi, nội dung xét hỏi” [27, tr. 25]. KSV được phân công sẽ kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của HĐXX; kiểm sát việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng tại phiên tòa.

Bất kỳ vụ án sơ thẩm hình sự nào cũng đều phải trải qua thủ tục bắt đầu phiên tòa, thủ tục bắt đầu phiên tòa thực hiện đúng pháp luật tố tụng không những đảm bảo quyền của bị cáo, người tham gia tố tụng mà còn giúp cho các hoạt động xét xử tiếp theo được tốt hơn. Theo quy định của BLTTHS năm 2003 thì trước khi bắt đầu phiên tòa, Thư ký phiên tòa phải phổ biến nội quy phiên tòa; yêu cầu những người đã được HĐXX triệu tập đến phiên tòa nộp giấy triệu tập. KSV phải kiểm sát chặt chẽ thủ tục này, khi gần đến giờ mở phiên tòa xét xử sơ thẩm hình sự, KSV ngồi trước ở ghế dành cho đại diện VKS để kiểm sát việc thư ký TA phổ biến nội quy phiên tòa. Việc thực hiện đúng nội quy phiên tòa, những người được triệu tập đến phiên tòa nộp giấy triệu tập sẽ giúp cho hoạt động xét xử của TA diễn ra đúng pháp luật, các quyền con người được bảo đảm. HĐXX sẽ nắm được những ai được triệu tập đến tham dự phiên tòa và những ai cung cấp thêm chứng cứ, tài liệu để HĐXX xem xét và có kế hoạch hoãn phiên tòa hay tiếp tục phiên tòa, tránh hiện tượng kéo dài thời gian ảnh hưởng đến quyền được xét xử đúng thời gian luật định của bị cáo và những người tham gia tố tụng khác…. Do đó, bảo đảm sự có mặt của những người tham gia tố tụng đã có mặt tại phiên tòa có vai trò rất quan trọng trong hoạt động xét xử.